REZOLUTA E KONGRESIT

PËR MBROJTJEN E INTERESAVE KOMBËTARE, GJUHËS, KULTURËS, TRASHËGIMISË DHE ZHVILLIMIT TË SHOQËRISË SHQIPTARE

PREAMBULË

Ne, pjesëmarrësit e Kongresit, të mbledhur për të diskutuar çështjet që prekin të ardhmen e kombit, kulturës, gjuhës dhe shoqërisë shqiptare, vlerësojmë se kombi ynë përballet me sfida të shumta në fusha të ndryshme.

Mbrojtja e gjuhës, ruajtja e trashëgimisë historike dhe kulturore, forcimi i arsimit, mbështetja e rinisë, ndalimi i largimit masiv të popullsisë, zhvillimi ekonomik, siguria ushqimore, lufta kundër korrupsionit dhe mbrojtja e pasurive kombëtare janë çështje që kërkojnë vëmendje të vazhdueshme.

Pas diskutimeve, debateve dhe propozimeve të paraqitura nga pjesëmarrësit, Kongresi miraton këtë Rezolutë dhe u bën thirrje institucioneve kompetente që të shqyrtojnë kërkesat dhe propozimet e saj në përputhje me Kushtetutën, ligjet dhe procedurat demokratike.

I. MBROJTJA DHE ZHVILLIMI I GJUHËS SHQIPE

Kongresi kërkon forcimin e mbrojtjes dhe përdorimit të gjuhës shqipe në jetën publike, institucionale, arsimore dhe kulturore.

Kërkohet që:

1. Institucionet kompetente të promovojnë përdorimin e drejtë të gjuhës shqipe në emërtimet publike, institucionet dhe dokumentacionin zyrtar.

2. Të nxitet përdorimi i një gjuhe të kulturuar dhe qytetare në shkolla, institucione dhe jetën publike.

3. Dokumentet, diplomat dhe certifikatat e institucioneve shqiptare të përmbajnë dhe respektojnë përdorimin e gjuhës shqipe.

4. Të mbështeten nismat e ligjshme për mbrojtjen dhe zhvillimin e gjuhës shqipe në të gjitha trevat ku jetojnë shqiptarë.

II. SIGURIA, MBROJTJA CIVILE DHE PËRGATITJA E BREZIT TË RI

Kongresi kërkon forcimin e edukimit për sigurinë dhe përgatitjen qytetare.

Propozohet që në programet arsimore të shqyrtohet përfshirja, në mënyrë të përshtatshme për moshën, e:

• ndihmës së parë;

• edukimit fizik;

• mbrojtjes civile;

• reagimit në raste emergjente;

• parandalimit të zjarreve;

• përgatitjes qytetare për situata të jashtëzakonshme.

Kërkohet gjithashtu forcimi i strukturave vullnetare dhe komunitare për parandalimin e zjarreve dhe reagimin ndaj emergjencave, nën koordinimin e institucioneve kompetente.

III. MBROJTJA E IDENTITETIT KOMBËTAR

Kongresi vlerëson rëndësinë e ruajtjes së identitetit kombëtar, kulturor dhe historik.

Respektohet liria e besimit dhe ndërgjegjes së çdo qytetari. Në të njëjtën kohë, kërkohet që çdo veprimtari që nxit ekstremizëm, urrejtje ose përçarje të trajtohet sipas ligjit.

Institucionet dhe komunitetet shoqërore duhet të punojnë për forcimin e harmonisë, respektit dhe identitetit kulturor e kombëtar.

IV. LUFTA KUNDËR KORRUPSIONIT

Kongresi kërkon forcimin e luftës kundër korrupsionit, pasurimit të paligjshëm dhe keqpërdorimit të detyrës publike.

Kërkohet:

• hetimi i pavarur i rasteve të korrupsionit;

• forcimi i transparencës institucionale;

• ndëshkimi i veprave të korrupsionit sipas ligjit;

• sekuestrimi dhe konfiskimi, me vendim të organeve kompetente, i pasurive të përfituara në mënyrë të paligjshme;

• forcimi i mekanizmave kundër konfliktit të interesit.

Askush nuk duhet të jetë mbi ligjin dhe çdo proces duhet të respektojë parimet e drejtësisë dhe procesit të rregullt ligjor.

V. MBËSHTETJA E BUJQËSISË DHE BLEGTORISË

Kongresi kërkon politika më të fuqishme për mbështetjen e fermerëve dhe blegtorëve.

Institucionet kompetente duhet të shqyrtojnë krijimin e mekanizmave që:

• mbështesin prodhuesit vendas;

• sigurojnë tregje për prodhimet bujqësore dhe blegtorale;

• krijojnë marrëdhënie më të drejta ndërmjet prodhuesve dhe tregtarëve;

• mbështesin përpunimin e produkteve vendase;

• rrisin sigurinë ekonomike të zonave rurale.

VI. PROJEKT-IDEJA “SHTETET E BASHKUARA TË SHQIPËRISË”

Kongresi paraqet për diskutim publik dhe institucional Projekt-Idenë e quajtur:

“SHTETET E BASHKUARA TË SHQIPËRISË”

Kjo Projekt-ide synon hapjen e një procesi qytetar, shkencor, juridik dhe institucional për studimin e formave më të avancuara të bashkëpunimit dhe integrimit ndërmjet shqiptarëve.

Kongresi nuk shpall krijimin e një strukture të re shtetërore.

Çdo zhvillim i ardhshëm duhet të mbështetet:

• në vullnetin e lirë të qytetarëve;

• në dialogun demokratik;

• në studime juridike dhe kushtetuese;

• në procedurat institucionale;

• në paqe dhe bashkëpunim.

• Propozohet që ky projekt ide t’ju përcillet institucioneve përkatëse

VII. MBROJTJA E ZBULIMEVE ARKEOLOGJIKE DHE TRASHËGIMISË HISTORIKE

Kongresi kërkon forcimin e mbrojtjes së:

• zonave arkeologjike;

• monumenteve historike;

• artefakteve dhe objekteve të trashëgimisë kulturore;

• vendbanimeve të lashta;

• ndërtesave me vlera historike.

Kërkohet luftë më e fortë kundër gërmimeve të paligjshme, vjedhjes dhe trafikimit të artefakteve.

Institucionet kompetente duhet të hartojnë programe të vazhdueshme për restaurimin dhe mirëmbajtjen e monumenteve.

Vëmendje e veçantë kërkohet për mbrojtjen, restaurimin dhe promovimin e Amfiteatrit të Durrësit.

Propozohet gjithashtu identifikimi dhe mbrojtja e banesave dhe objekteve që lidhen me figurat e shquara të historisë dhe kulturës shqiptare, përfshirë shqyrtimin profesional të trashëgimisë që lidhet me Fan Nolin.

VIII. HISTORIA E LUFTËS NË KOSOVË DHE KUJTESA HISTORIKE

Kongresi vlerëson rëndësinë historike të luftës në Kosovë.

Kërkohet që kjo periudhë të studiohet, dokumentohet dhe trajtohet në mënyrë të plotë, profesionale dhe të mbështetur në burime historike të verifikueshme.

Institucionet kompetente të arsimit dhe shkencës duhet të shqyrtojnë pasqyrimin e duhur të kësaj periudhe në programet dhe tekstet shkollore.

Kongresi mbështet trajtimin me dinjitet të kategorive të dala nga lufta dhe mbrojtjen e të drejtave të tyre në përputhje me ligjet në fuqi.

IX. MBROJTJA DHE MBËSHTETJA E LETËRSISË SHQIPTARE

Kongresi e vlerëson letërsinë si një pasuri të rëndësishme kulturore dhe kombëtare.

Kërkohet:

• mbështetja e shkrimtarëve dhe krijuesve;

• promovimi i librave dhe autorëve;

• përkthimi i veprave me vlerë;

• organizimi i veprimtarive letrare;

• mbështetja e bibliotekave dhe nxitja e leximit.

Propozohet që vlerësimi i krijuesve të mbështetet mbi cilësinë e veprës, talentin, origjinalitetin dhe kontributin e tyre kulturor.

Kërkohet gjithashtu që çmimet dhe certifikatat të jepen mbi kritere të qarta dhe profesionale, në mënyrë që vlerësimet të ruajnë prestigjin dhe domethënien e tyre.

X. EDUKIMI I BREZIT TË RI

Kongresi kërkon forcimin e rolit të shkollës në formimin e brezit të ri.

Krahas arsimit akademik, duhet t’i kushtohet rëndësi:

• edukimit qytetar;

• formimit të karakterit;

• kulturës së komunikimit;

• respektit ndaj tjetrit;

• përdorimit të drejtë të gjuhës;

• parandalimit të dhunës dhe sjelljeve fyese.

Propozohet organizimi i konkurseve për gjuhën shqipe, të folurin, shkrimin krijues, historinë dhe kulturën.

XI. MBROJTJA E KAPITALIT NJERËZOR DHE RINISË

Largimi masiv i qytetarëve, veçanërisht i rinisë, përbën një nga sfidat më të mëdha të shoqërisë shqiptare.

Kongresi kërkon politika që krijojnë mundësi reale për:

• punësim;

• strehim;

• zhvillim profesional;

• mbështetje për familjet e reja;

• rikthimin vullnetar të emigrantëve;

• lidhjen e diasporës me atdheun.

Qëllimi duhet të jetë krijimi i kushteve që qytetarët të mos detyrohen të largohen nga vendi për mungesë mundësish.

XII. PUNËSIMI DHE VLERËSIMI I PROFESIONISTËVE

Kongresi kërkon krijimin e mundësive të barabarta për punësim.

Të rinjtë dhe profesionistët duhet të kenë mundësi të konkurrojnë në mënyrë të drejtë dhe transparente.

Kërkohet:

• transparencë në konkurset publike;

• përzgjedhje mbi bazën e aftësive;

• luftë kundër nepotizmit dhe favorizimeve;

• vlerësim periodik i performancës në administratën publike;

• krijimi i mundësive për profesionistët e rinj.

XIII. SIGURIA USHQIMORE

Kongresi kërkon forcimin e kontrollit të produkteve ushqimore.

Kontrolli duhet të përfshijë produktet vendase dhe ato të importuara, veçanërisht:

• frutat;

• perimet;

• produktet bujqësore;

• produktet blegtorale;

• produktet e përpunuara.

Institucionet përgjegjëse duhet të kryejnë kontrolle profesionale për cilësinë, sigurinë, origjinën dhe respektimin e standardeve përkatëse.

Qytetarët duhet të informohen për produktet që paraqesin rrezik dhe masat e marra për largimin e tyre nga tregu.

XIV. MBROJTJA E PASURIVE KOMBËTARE

Kongresi mbështet investimet që krijojnë zhvillim ekonomik dhe vende pune.

Por kërkon që çdo marrëveshje që prek pasuri publike dhe strategjike të shqyrtohet me transparencë dhe përgjegjësi të plotë.

Kërkohet mbrojtja e:

• tokave dhe territoreve me rëndësi publike;

• pasurive minerare;

• pyjeve;

• brigjeve dhe pasurive ujore;

• ishujve;

• liqeneve dhe lumenjve;

• zonave të mbrojtura;

• trashëgimisë kulturore dhe arkeologjike.

Investimi nuk duhet të nënkuptojë tjetërsimin e pakthyeshëm të pasurive strategjike kombëtare.

Kongresi kërkon transparencë, konsultim publik dhe kontroll institucional për marrëveshjet që prekin pasurinë publike dhe interesin kombëtar.

XV. FAMILJA DHE LEGJISLACIONI FAMILJAR

Kongresi kërkon që çdo ndryshim i rëndësishëm në legjislacionin që lidhet me familjen, martesën dhe statusin civil t’i nënshtrohet debatit publik dhe procedurave demokratike e kushtetuese.

Këto çështje duhet të shqyrtohen me përgjegjësi, duke respektuar Kushtetutën, rendin juridik dhe të drejtat e çdo qytetari.

Asnjë debat publik nuk duhet të përdoret për të nxitur urrejtje apo diskriminim ndaj individëve ose grupeve të caktuara.

XVI. THIRRJE PËR VEPRIM INSTITUCIONAL DHE QYTETAR

Kongresi vendos që kjo Rezolutë t’u përcillet institucioneve kompetente, parlamenteve, institucioneve arsimore dhe kulturore, si dhe strukturave të tjera përgjegjëse.

Kongresi u bën thirrje qytetarëve, intelektualëve, studiuesve, shkrimtarëve, të rinjve dhe profesionistëve që të kontribuojnë në mënyrë demokratike për zgjidhjen e problemeve të shoqërisë sonë.

Kjo Rezolutë nuk synon të zëvendësojë institucionet shtetërore dhe as kompetencat e tyre.

Ajo paraqet:

SHQETËSIMET E PJESËMARRËSVE,

KËRKESAT E QYTETARËVE,

PROPOZIMET E KONGRESIT DHE

VIZIONIN PËR TË ARDHMEN.

PËRFUNDIM

Ne besojmë se një komb bëhet më i fortë kur mbron:

GJUHËN E TIJ.

HISTORINË E TIJ.

KULTURËN E TIJ.

TRASHËGIMINË E TIJ.

RININË E TIJ.

PASURINË E TIJ.

DHE DINJITETIN E QYTETARËVE TË TIJ.

Prandaj, kërkojmë që kjo Rezolutë të merret në konsideratë nga institucionet kompetente dhe që çdo propozim i saj të shqyrtohet me seriozitet, përgjegjësi dhe në përputhje me procedurat demokratike e ligjore.

BASHKIMI BËN FUQINË.

GJUHA, HISTORIA DHE KULTURA JANË SHTYLLAT E NJË KOMBI.

MIRATUAR NGA KONGRESI

MALISHEVË, KOSOVË

19–20 SHTATOR 2026