TË JESH DEPUTET DHE TË MOHOSH THEMELET: ABSURDITET, FAJ APO KRIZË IDENTITETI-Shkruan;Gëzim AJGERAJ, shkrimtar dhe analistë politik.

Në një sallë ku historia është më shumë se kujtesë, ku ajo është vetë arsyeja e ekzistencës së institucionit, çdo fjalë merr peshë të shumëfishtë.

Të jesh deputet i Parlamentit të Kosovës nuk është thjesht një mandat politik; është një kontratë morale me të kaluarën, me sakrificën dhe me të ardhmen.

Por çfarë ndodh kur një individ, i ulur në atë karrige që është bërë e mundur nga gjaku dhe përpjekja kolektive, ngrihet dhe flet kundër vetë themeleve që ia mundësuan atë vend?

A është kjo një shprehje e lirë e mendimit, një absurditet filozofik, apo një formë e maskuar e mohimit?

Ky paradoks ngjan me një pemë që mohon rrënjët e saj ndërsa vazhdon të ushqehet prej tyre.

Sa kohë mund të qëndrojë ajo në këmbë përpara se të shembet nën peshën e vetë mohimit?

Siç do të thoshte Friedrich Niçe: “Ai që lufton me përbindësha duhet të kujdeset që të mos bëhet vetë përbindësh”, një paralajmërim se mohimi i burimit mund të deformojë vetë qenien.

Liria si themel dhe si përgjegjësi

Liria e Kosovës nuk është një koncept abstrakt i ndërtuar mbi teori politike; ajo është një realitet i skalitur në përvojë, në dhimbje dhe në sakrificë.

Lufta e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) përfaqëson një kapitull të rëndësishëm të këtij rrugëtimi, një kapitull që, pavarësisht debateve dhe interpretimeve, mbetet pjesë integrale e identitetit shtetëror.

Të mohosh këtë kontribut brenda vetë institucioneve të shtetit është sikur të përpiqesh të shkruash një histori pa fillim.

Dhe historia pa fillim nuk është histori, është një boshllëk.

John Locke dikur shkruante: “Aty ku nuk ka ligj, nuk ka liri”, duke nënvizuar se liria nuk është kaos, por një rend që kërkon njohje dhe respekt të themeleve.

Por këtu lind një pyetje më e thellë: a është liria absolute në shprehje një vlerë që duhet të qëndrojë mbi çdo konsideratë tjetër, edhe kur ajo prek themelet e vetë shtetit?

Absurdi si koncept filozofik dhe realitet politik

Filozofët ekzistencialistë kanë folur për absurditetin si përplasjen mes kërkimit njerëzor për kuptim dhe heshtjes së universit.

Por në këtë rast, absurdi nuk është metafizik, është konkret, i dukshëm, institucional.

Të jesh deputet dhe të mohosh pavarësinë e vendit tënd është një kontradiktë e brendshme që sfidon logjikën politike.

Është si një aktor që refuzon skenarin ndërsa është në mes të shfaqjes.

Publiku mbetet i hutuar: a është kjo një formë arti, apo një dështim i rolit?

Albert Camy do ta përkufizonte këtë si “absurdin”, ku njeriu përballet me një realitet që nuk përputhet me kuptimin që kërkon.

Ky absurditet nuk është i pafajshëm. Ai krijon një çarje në besimin publik, një ndarje mes përfaqësimit dhe përkatësisë.

A është kjo një çështje morale apo ligjore?

Në një demokraci funksionale, pluralizmi i mendimit është thelbësor.

Por çdo demokraci ka edhe kufijtë e saj të pashkruar, ato që burojnë nga vetë ekzistenca e shtetit.

Pyetja nuk është nëse dikush ka të drejtë të kritikojë, por nëse kjo kritikë shndërrohet në mohim të bazave që e bëjnë të mundur atë kritikë.

Siç shprehej John Stuart Mill: “Liria e njërit mbaron aty ku fillon liria e tjetrit.”

A mund të konsiderohet mohimi i themeleve të shtetit si cenim i lirisë kolektive?

A është kjo tradhti? Apo thjesht një formë e keqkuptuar e lirisë?

Lustracioni: pastrim apo rrezik?

Ideja e lustracionit, rishikimi i figurave publike për të garantuar integritetin e tyre, ngrihet shpesh në kontekste të tilla.

Por a është kjo zgjidhja?

Lustracioni mund të shihet si një përpjekje për të mbrojtur institucionet nga individë që nuk ndajnë vlerat themelore të shtetit. Por ai gjithashtu mbart rrezikun e shndërrimit në një mjet përjashtimi, një filtër ideologjik që mund të kufizojë pluralizmin.

Hannah Arendt paralajmëronte: “Rreziku i madh nuk është se njerëzit janë të këqij, por se ata mund të ndalojnë së menduari.”

Nëse çdo mendim ndryshe shihet si kërcënim, atëherë demokracia rrezikon të kthehet në një dhomë jehone, ku vetëm një zë lejohet të dëgjohet.

Vlerat e shenjta dhe kufijtë e kritikës

Respekti ndaj historisë dhe sakrificës nuk duhet të jetë i imponuar, por i ndërtuar përmes edukimit dhe vetëdijes.

Megjithatë, kur këto vlera fyhen në mënyrë të përsëritur dhe në ambiente zyrtare, lind nevoja për reflektim institucional.

Immanuel Kant theksonte: “Vepro në atë mënyrë që veprimi yt të mund të bëhet ligj universal.”

A mund të universalizohet mohimi i historisë si një normë e pranueshme?

A duhet të ketë pasoja për ata që fyejnë simbolet dhe figurat që përfaqësojnë themelin e shtetit?

Apo kjo duhet të mbetet në sferën e debatit publik dhe gjykimit qytetar?

Biografia si pasqyrë e përfaqësimit

Rasti i fyerjes së vlerave të luftës në Parlament ngre një pyetje më të gjerë: a duhet të rishikohet biografia e çdo deputeti?

Jo për të ndëshkuar mendimin ndryshe, por për të kuptuar nëse ekziston një përputhje mes përfaqësimit dhe bindjeve themelore.

Një deputet nuk është thjesht individ; ai është simbol i një pjese të popullit.

Dhe siç thoshte Aristoteli: “Njeriu është një qenie politike.”

Kur kjo qenie bie në kundërshtim me bazat e komunitetit që përfaqëson, lind një tension i pashmangshëm.

Testet morale dhe kufijtë etikë

Propozime si testet psikologjike apo forma të tjera verifikimi ekstrem mund të duken si zgjidhje, por ato hapin një terren të rrezikshëm. Shteti nuk duhet të hyjë në sferën e kontrollit të mendimit apo identitetit biologjik.

Michel Foucault do të paralajmëronte se pushteti shpesh maskohet si kujdes, ndërsa në të vërtetë synon kontrollin. Demokracia nuk ndërtohet mbi uniformitet, por mbi bashkëjetesën e dallimeve brenda një kornize të përbashkët vlerash.

Për fund: mes kujtesës dhe lirisë

Në fund, pyetja nuk është vetëm nëse është absurd apo krim të mohosh themelet e shtetit nga brenda tij.

Pyetja është më e thellë: çfarë lloj shteti dëshirojmë të ndërtojmë?

Një shtet që mbron historinë e tij pa e shndërruar atë në dogmë.

Një shtet që lejon kritikën pa lejuar mohimin destruktiv.

Një shtet që kërkon përgjegjësi pa e sakrifikuar lirinë.

Siç shprehej Sokrati: “Një jetë e pa shqyrtuar nuk ia vlen të jetohet.”

Po kështu, një shtet që nuk reflekton mbi vetveten rrezikon të humbasë drejtimin.

Sepse nëse rrënjët harrohen, pema dobësohet.

Por nëse rrënjët shndërrohen në zinxhirë, pema ndalon së rrituri.

Balanca mes këtyre dy ekstremeve është sfida më e madhe e çdo demokracie, dhe ndoshta edhe e Kosovës sot.

2026/QendraPress/