Esat Kamberi – zëri krijues dhe ndërgjegjja shoqërore e Moravës së Epërme/Shkruan;-Enver SAITI
Në mozaikun e kulturës dhe mendimit shqiptar në Kosovë, emri i Esat Kamberit zë një vend të veçantë si krijues, studiues dhe veprimtar me përkushtim të palëkundur kombëtar. I lindur më 1943 në Skyfteraj të Vitisë, ai i përket brezit që përjetoi dekada të tëra të trysnisë politike e kulturore, duke e shndërruar përvojën personale dhe kolektive në materie letrare dhe studimore.
Kamberi është autor i disa veprave letrare dhe studimore që trajtojnë çështje të identitetit, historisë dhe sfidave shoqërore të shqiptarëve në Kosovë. Ndër veprat e tij dallohen romanet “Rrëfimet e idhullit” dhe “Hijet e natës”, Por një rëndë të veçantë kan këto vepra:
Përmbledhe ligjesh dhe aktet nënligjore sipas kushtetutës të Kosopvës 1974 ,
Aspekte kulturore në kosovë Shtypsghkronja OPGBG “ Rilindja” Prishtinë1984
Kultura dhe këmbimi i lire i punës,
Etnokulturocidi në kosovë, Dhtëpia botuese Çabej tetovë 1999.
Romani ; Rrëfimet e idhukllit: Shtëpia botuese “Faik Konica” & “Shpresa” Prishtinë 2006
Kosova në mes lindjes dhe perendimit botues “ Lena Grafik” Prishtinë 2023,
Rrëfimet e idhullit “Faik Konica Prishtinë 2006
Hijet e natës – Breai 81 prishtinë 2011
Vite të mbrapshta dardane Lena Grafik Prishtinë 2023
Ka deponyat mbi 20.000 faqe material në Fondin ESAT KAMBERI në Arkivin e Kosovës
Si dhe disa të tjera të cilat jemi në studim e sipër. ku përmes narrativës artistike pasqyrohen plagët historike, përplasjet kulturore dhe drama e individit në kohë të trazuara. Krahas tyre, studimi “Etnokulturocidi në Kosovë” përfaqëson një dëshmi të fuqishme intelektuale mbi përpjekjet sistematike për zhbërjen e identitetit shqiptar në periudha të caktuara historike.
Veprimtaria e tij nuk është kufizuar vetëm në letërsi. Ai ka qenë i angazhuar në jetën kulturore e shoqërore të vendit, duke bashkëpunuar me mediume të ndryshme dhe duke kontribuar në debatet publike për çështje kombëtare. Përmes shkrimeve publicistike dhe paraqitjeve në aktivitete kulturore, Kamberi ka dëshmuar një qëndrim të qartë në mbrojtje të vlerave identitare dhe të drejtës historike të popullit shqiptar në Kosovë, veçanërisht në periudhat e tensionuara që paraprinë dhe pasuan ngjarjet dramatike të fundviteve ’90.
Një pjesë e dorëshkrimeve dhe dokumentacionit të tij ruhet në Arkivin Shtetëror të Kosovës, çka dëshmon për seriozitetin dhe vlerën dokumentare të punës së tij shumëvjeçare. Ai mbetet një figurë që ndërthur dimensionin e krijuesit me atë të studiuesit dhe qytetarit aktiv, duke ndërtuar një profil të plotë të intelektualit të angazhuar.
Sot, në një kohë kur kujtesa historike dhe identiteti kulturor sfidohen nga rrjedhat globale, figura e Esat Kamberit qëndron si shembull i qëndrueshmërisë shpirtërore dhe përkushtimit ndaj fjalës së shkruar. Vepra e tij është dëshmi se letërsia dhe studimi nuk janë vetëm akte krijuese, por edhe forma rezistence dhe ndërgjegjësimi kombëtar.
Esat Kamberi Intelektuali që e ktheu dhimbjen historike në fjalë të pavdekshme
Në historinë e mendimit dhe krijimtarisë shqiptare në Kosovë, ka figura që nuk kërkojnë zhurmë për të lënë gjurmë. Një ndër to është Esat Kamberi, shkrimtar, studiues dhe veprimtar i palodhur i çështjes kombëtare, i lindur më 1943 në Skyfteraj të Vitisë, në zemër të Moravës së Epërme.
Jeta dhe vepra e tij janë të lidhura ngushtë me fatin historik të Kosovës. Ai i përket brezit që përjetoi padrejtësitë sistematike, presionin kulturor dhe përpjekjet për zhbërjen e identitetit shqiptar. Por, në vend që të heshtë, ai zgjodhi fjalën — si armë, si mburojë dhe si dëshmi.
Në romanet “Rrëfimet e idhullit” dhe “Hijet e natës”, Kamberi ndërton tablo të thella psikologjike dhe historike, duke pasqyruar dramën e individit shqiptar në kohë pushtimesh dhe trysnish ideologjike. Ai nuk shkruan vetëm për personazhe — ai shkruan për një popull, për kujtesën kolektive dhe për plagët që nuk duhen harruar.
Veçanërisht domethënës mbetet studimi i tij “Etnokulturocidi në Kosovë”, ku me qartësi argumentuese dhe ndjeshmëri kombëtare trajton përpjekjet sistematike për asimilim dhe zhveshje të identitetit shqiptar. Ky nuk është thjesht një studim — është një akt ndërgjegjësimi dhe dokumentimi historik.
Angazhimi i tij shoqëror-politik nuk ka qenë i zhurmshëm, por i qëndrueshëm. Përmes publicistikës dhe pjesëmarrjes në jetën kulturore, ai ka mbrojtur me dinjitet të drejtën e Kosovës për liri dhe identitet, sidomos në periudhat para dhe pas zhvillimeve dramatike që çuan në çlirimin e vendit.
Një pjesë e dorëshkrimeve të tij ruhen në Arkivin Shtetëror të Kosovës, si dëshmi e një pune të gjatë e serioze që i përket jo vetëm autorit, por trashëgimisë sonë kulturore.
Sot, kur brezat e rinj kërkojnë modele të qëndrueshmërisë dhe dinjitetit intelektual, figura e Esat Kamberit qëndron si shembull i intelektualit që nuk u përkul para kohës, por e përballoi atë me fjalë, me dije dhe me besim në të vërtetën historike.
Sepse ka njerëz që jetojnë në kohën e tyre —
dhe ka të tjerë që e dokumentojnë kohën për historinë.
Esat Kamberi i përket kësaj të dytës.
