Për çfarë t’u desh ty,Zelenski,një deklaratë e tillë në Beograd, kur s’të pin uj fare, pos turbullon ujrat politike të një Ukraine që edhe ashtu është në mes stuhisë?Shkruan ;Gëzim AJGERAJ shkrimtar dhe analistë politikë.

Një vështrim mbi mirënjohjen, kujtesën, pragmatizmin, paradoksin e diplomacisë dhe plagën e një fjale të panevojshme

Ka fjalë që i merr era.
Ka fjalë që mbeten.
Ka edhe fjalë që nuk ndryshojnë asnjë kufi, nuk rrëzojnë asnjë qeveri, nuk fitojnë asnjë luftë, por megjithatë arrijnë të bëjnë diçka shumë më të rrezikshme: të thyejnë një besim.

E tillë është pyetja që lind natyrshëm, me një hidhërim të thellë e të kthjellët, pas deklaratës së Presidentit Volodymyr Zelensky në Beograd në lidhje me Kosovën: Për çfarë t’u desh ty, Zelenski, ta thuash pikërisht atë fjalë, pikërisht atje, pikërisht në këtë kohë?

Pozicioni formal i Ukrainës ndaj Kosovës nuk ka qenë asnjëherë ndonjë sekret ushtarak apo enigme diplomatike. Ukraina nuk e njeh zyrtarisht pavarësinë e Republikës së Kosovës, dhe Zelensky, gjatë vizitës së tij të parë zyrtare në Serbi, thjesht e ripohoi këtë qëndrim.

Vizita ndodhi në një moment jashtëzakonisht kritik, kur Ukraina vazhdon luftën e saj të përgjakshme ekzistenciale kundër agresionit rus, dhe kur Beogradi, pavarësisht afrimit pragmatik me Kievin në disa fusha specifike (si tregtia e armatimit apo ndihma humanitare), ruan me xhelozi marrëdhënie të ngushta e të rëndësishme strategjike me Moskën. Pra, në rrafshin e ngurtë juridik dhe dokumentar, nuk kishim të bënim me një ndryshim spektakolar të politikës së jashtme ukrainase.

Por politika, e mbi të gjitha diplomacia në kohë lufte, nuk është asnjëherë vetëm ajo që shkruhet në traktate apo ajo që thuhet në mënyrë të thjeshtëzuar; ajo është gjithashtu edhe vendi ku e thua, koha kur zgjedh ta thuash, mënyra se si e artikulon dhe, mbi të gjitha, personi apo publiku me të cilin zgjedh ta ndash atë fjalë.

Dhe pikërisht këtu fillon drama e vërtetë politike dhe etike. Sepse një deklaratë mund të jetë juridikisht e vjetër dhe e konsumuar, por politikisht dhe psikologjikisht ajo mund të tingëllojë krejtësisht e re, e ashpër dhe lënduese.

Mund të mos ndryshojë asgjë në arkivat e diplomacisë apo në kufijtë shtetërorë, por mund të ndryshojë diçka thelbësore e të paprekshme në zemrën e një populli aleat.

Ndonjëherë, diplomacia gabon rëndë jo sepse thotë diçka zyrtarisht të pavërtetë, por sepse thotë me zë të lartë një të vërtetë të panevojshme, e cila nuk kishte asnjë arsye strategjike apo morale për t’u shqiptuar në atë çast të caktuar.

Fjala e Zelenskyt dhe pyetja që nuk po shuhet; Karakteri i pushtetit përballë kujtesës

Nëse do të donim ta përmblidhnim thelbin e kësaj polemike të madhe filozofike e gjeopolitike në një fjali të vetme, ajo do të ishte kjo; Nuk është vetëm çfarë tha Zelensky për Kosovën; është pse iu desh ta thoshte pikërisht në Beograd.

Diplomacia e lartë është arti i hollë i të diturit se kur një e vërtetë duhet thënë me zë të lartë, kur duhet pëshpëritur dhe kur duhet lënë për një ditë tjetër më të mirë.

Një politikan i zakonshëm apo një qytetar mund të flasë pa menduar gjatë për peshën e fjalës së tij. Por një kryetar shteti, e veçanërisht një udhëheqës që është kthyer në simbol botëror të rezistencës ndaj tiranisë, nuk flet kurrë vetëm me zërin e vet individual. Pas tij qëndron një popull i tërë që vuan. Pas atij populli qëndron një histori e tërë mundimesh. Pas historisë qëndron kujtesa kolektive. Dhe pas kujtesës qëndron ajo që filozofët e etikës do ta quanin përgjegjësi morale ndaj Tjetrit.

Pse duhej që Zelensky ta ripërsëriste qëndrimin e Ukrainës ndaj Kosovës “pikërisht atëherë, pikërisht atje dhe pikërisht në atë mënyrë”? Kjo është një pyetje që e tejkalon politikën ditore burokratike. Është një pyetje e thellë për vetë karakterin e pushtetit modern.

Pushteti, kur ndodhet nën presionin brutal të mbijetesës, ka një tundim të madh psikologjik: të harrojë ata që kanë qenë pranë tij pa asnjë kusht në ditët e errëta, në emër të atyre që mendon se mund t’i duhen nesër për një avantazh të çastit. Këtu lind një nga dilemat më të vjetra të filozofisë politike: A duhet të udhëheqë shteti nga kujtesa e moralit apo nga prangat e interesit të çastit?

Niccolò Machiavelli do të na kujtonte pa mëshirë forcën e interesit të ftohtë shtetëror (razionin e shtetit).

Immanuel Kant do të na kthente te imperativi kategorik dhe morali universal, ku njeriu dhe popujt nuk mund të përdoren kurrë si thjesht mjete për qëllime të tjera. Friedrich Nietzsche do të na pyeste se çfarë force apo dobësie fshihet pas vullnetit për pushtet në çaste të tilla.

Hannah Arendt do të na kujtonte përgjegjësinë e pashmangshme të veprimit politik në hapësirën publike.

Ndërsa Emmanuel Levinas do të na vendoste përballë etikes së ‘fytyrës së Tjetrit’, asaj etike që kërkon respekt për vuajtjen e atij që të shikon me sy të hapur. Dhe Kosova, në këtë rast, është pikërisht ajo ‘fytyrë e Tjetrit’ që Ukraina dhe udhëheqësi i saj nuk duhej ta harronin apo ta lëndonin pa asnjë përfitim real.

Kosova nuk është një shënim në hartën diplomatike; E drejta e një populli që njeh dhimbjen

Për Beogradin zyrtar, Kosova vazhdon të konsiderohet si një çështje e ngurtë sovraniteti e territorialiteti.

Për Prishtinën, ajo është çështje e patjetërsueshme shtetësie, lirie dhe ekzistence. Për fuqitë e mëdha globale, shpesh ajo shihet si një pikë ekuilibri në tabelën e shahut gjeopolitik.

Por për popullin e Kosovës, Kosova është diçka shumë më e thellë, më e rëndë dhe më e shenjtë: është kujtesa e gjallë e mbijetesës.

Është kujtesa e një populli që e ka njohur në palcë luftën, dëbimin masiv, spastrimin etnik, humbjen e më të dashurve, frikën e natës, varret masive, shtëpitë e djegura në temel dhe rindërtimin e mundimshëm nga hiri.

Prandaj, kur një popull që ka kaluar nëpër një ferr të tillë historik sheh një popull tjetër në Evropë të goditur nga barbaria e luftës ushtarake, solidariteti i tij nuk lind nga kalkulimet e ftohta diplomatike apo nga interesat ekonomike.

Ai lind vetvetiu, si një reagim emocional e shpirtëror, nga një njohje e menjëhershme e dhimbjes.

Është sikur dy plagë të rënda historike të shohin njëra-tjetrën në sy. Ato nuk kanë nevojë për përkthyes zyrtarë. Nuk kanë nevojë për protokolle të ngurta shtetërore. Një plagë e njeh menjëherë një plagë tjetër.

Dhe kjo është arsyeja pse mbështetja pa rezerva e Kosovës për Ukrainën që nga dita e parë e pushtimit rus nuk mund të matet vetëm me madhësinë e ushtrisë së saj, me fuqinë e ekonomisë apo me ndikimin e saj në OKB. Kosova mund të jetë një shtet i vogël në sipërfaqe dhe popullsi.

Por historia njerëzore ka treguar se madhësia fizike e një vendi nuk përcakton kurrë madhësinë e solidaritetit të tij moral. Kjo është një nga ironitë e mëdha: të vegjlit shpesh u japin të mëdhenjve atë që këta të fundit tentojnë ta harrojnë në zyrat e pushtetit, kujtesën e pasteriluar të dhimbjes njerëzore.

Ironia e çminimit; Kosova pastron tokën ukrainase, politika vendos një minë mbi besimin

Këtu ndodhet ndoshta metafora më e fuqishme, më konkrete dhe më prekëse e të gjithë këtij narrativi: mina.

Ukraina sot përballet me një nga problemet më kolosale e më tragjike në botë: praninë e miliona minave dhe mjeteve shpërthyese të pashpërthyera që rrezikojnë jetën e fermerëve, fëmijëve dhe qytetarëve çdo ditë.

Vetë institucionet zyrtare ukrainase raportojnë se dhjetëra mijëra kilometra katrorë të territorit të tyre mbeten zona me rrezik të lartë dhe se çminimi është sfida më gjigante për rindërtimin e vendit. Dhe pikërisht në këtë dramë njerëzore hyn Kosova.

Specialistë dhe ekipe të certifikuara nga Kosova (si përmes qendrës ndërkombëtare MAT Kosovo dhe trajnimeve ushtarake) kanë përgatitur ekspertë ukrainas duke u dhënë kualifikimet më të larta ndërkombëtare (IMAS EOD Level 3+). Kosova, e cila pas vitit 1999 e njohu tokën e vet si fushë të minuar nga regjimi shtypës, i ofroi Ukrainës ekspertizën e saj më të çmuar: si të pastrohet toka nga vdekja e fshehur. Kjo është një prej atyre ironive që historia i shkruan me një stil dramatik të cilin asnjë shkrimtar nuk do ta shinvent dot.

Dhe ndërsa dora e ekspertit kosovar ndihmon në terren për të hequr një minë mortale nga toka ukrainase, një deklaratë e papeshuar mirë politike e bërë në Beograd duket sikur vendos një tjetër minë: një minë diplomatike mbi besimin mes dy popujve.

Mina fizike shpërthen dhe shkatërron trupin. Mina diplomatike nuk shpërthen menjëherë me zhurmë; ajo qëndron aty, ftohet, pret në heshtje dhe pastaj shpërthen në kujtesën historike të një populli.

Këtu duhet bërë absolutisht një dallim i madh etik e politik: Ukraina si komb nuk është vetëm Zelensky. Populli heroik ukrainas nuk është identik me çdo frazë politike të kryetarit të tij të shtetit. Kjo duhet thënë me forcë absolute. Sepse do të ishte krejtësisht e padrejtë që për shkak të një kalkulimi apo huqi të politikanëve, të gjykohet një popull i tërë që po paguan çdo ditë me gjakun e bijve të vet çmimin e lirisë.

Mirënjohja: Një koncept etik në një gjeopolitikë gjithnjë e më cinike

Çfarë është mirënjohja në thelbin e saj filozofi? Në mendimin etik, mirënjohja nuk është thjesht një sentiment i bukur apo një rregull brenge i edukatës; ajo është forma më e lartë e kujtesës aktive.

Njeriu apo udhëheqësi mosmirënjohës nuk është thjesht ai që harron një nder të bërë; është ai që tenton të fshijë nga historia veten e tij të djeshme, atë vete që kërkonte ndihmë me dëshpërim.

Të jesh mirënjohës do të thotë të kesh guximin e të pranosh: ‘Unë nuk jam bërë e nuk kam mbijetuar vetëm nga forca ime.’ Edhe shtetet, sado të mëdha apo strategjike që të jenë, duhet ta kuptojnë këtë parim.

Asnjë shtet nuk lufton plotësisht i vetëm, asnjë nuk mbijeton në izolim absolut. Ukraina ka pasur e ka nevojë vitale për Evropën, për SHBA-në, por ka pasur nevojë edhe për solidaritetin pa kushte të vendeve më të vogla.

Kosova ishte ndër të parat që u rreshtua pa asnjë hezitim me Perëndimin, duke vendosur sanksione ndaj Rusisë, duke strehuar gazetarë e qytetarë ukrainas dhe duke ofruar ndihmë ushtarake e humanitare me kapacitetet e saj.

Ndërkohë, Serbia ka zgjedhur një lojë të dyfishtë, duke mos vendosur sanksione zyrtare ndaj Moskës dhe duke ruajtur linjat diplomatike e ekonomike me Kremlinin.

Atëherë lind pyetja logjike e çdo qytetari kosovar: Nëse Kosova qëndroi në anën morale të Ukrainës që në ditën e parë, pse duhej që Presidenti ukrainas të zgjidhte pikërisht Beogradin për të dërguar një mesazh që lëndon Kosovën?

Çfarë fitoi me këtë lëvizje? Dhe, mbi të gjitha, çfarë rrezikoi të humbasë?

Realpolitika dhe meandret e saj; A mund të blihet miqësia e Beogradit me një deklaratë?

Prapa këtij veprimi të Zelenskyt qëndron pa dyshim cold-blooded Realpolitik, politika e interesit të ftohtë brutale. Serbia është një lojtar i rëndësishëm gjeopolitik në Ballkanin Perëndimor.

Beogradi ka peshë rajonale dhe posedon industri ushtarake që prodhon municione të standardeve sovjetike e perëndimore, për të cilat Ukraina ka nevojë emergjente në front.

Vizita e Zelenskyt u paraqit si një përpjekje pragmatike për të afruar Beogradin më afër Kievit dhe për ta shkëputur atë nga ndikimi rus.

Kjo mund të shpjegojë nga pikëpamja e shkencës politike interesin strategjik të Kievit. Por shpjegimi nuk do të thotë arsyetim moral. Strategjia nuk mund të jetë një kartë blanko për të arsyetuar çdo fjalë apo veprim.

Diplomacia e mençur pyet gjithmonë: ‘Çfarë mund të fitoj sot?’ Por diplomacia e madhe, ajo që mbetet në histori, pyet gjithashtu: ‘Çfarë humbas përgjithmonë duke e fituar këtë avantazh të vogël sot?’

Nëse për një afrim të përkohshëm e taktik me Beogradin, Ukraina zbeh simpatinë e sinqertë të popullit shqiptar që e ka mbështetur pa asnjë interes, atëherë bilanci strategjik është llogaritur gabim. Sepse qeveritë e presidentët shkojnë e vijnë, por popujt dhe kujtesa e tyre mbeten.

Beogradi si skenë; Vendi ku fjalia merr peshë të dyfishtë

Deklarata e Zelenskyt nuk u bë në një konferencë shtypi në Kiev, as në Bruksel apo Uashington. Ajo u shqiptua në Beograd. Dhe në diplomaci, gjeografia e fjalës është po aq e rëndësishme sa vetë përmbajtja e saj.

Në hapësirën politike, fjalët nuk janë thjesht koncepte abstrakte; ato kanë gjeografi, temperaturë dhe psikologji. Një fjalë e thënë në Prishtinë pason një rezonancë tjetër nga e njëjta fjalë e thënë në Beograd. Beogradi është qendra nga ku janë udhëhequr luftërat tragjike të viteve ’90 në ish-Jugosllavi dhe ku çështja e Kosovës vazhdon të përdoret si kartë kryesore e nacionalizmit shtetëror.

Prandaj, riaffirmimi i qëndrimit ukrainas atje nuk u dëgjua në Kosovë si një rutinë juridike, por si një dhuratë diplomatike e panevojshme për një narrativë që mohon të drejtën e Kosovës për ekzistencë shtetërore. A ia vlejti me të vërtetë kjo dhuratë?

Psikologjia e pushtetit nën presion: Tundimi i ‘iluzionit të qendrës së botës’

Në psikologjinë e udhëheqësisë ekziston një rrezik i madh që mund të quhet ‘iluzioni i qendrës së botës’. Kur një udhëheqës kthehet në një figurë globale, i rrethuar nga duartrokitjet e parlamenteve botërore dhe vëmendja e pandërprerë mediatike, lind rreziku i besimit se vetëm dhimbja e popullit të tij është absolute, ndërsa dhimbjet e të tjerëve janë sekondare apo të papërfillshme.

Por etika njerëzore na mëson se dhimbja nuk është pronë private e asnjë kombi. Vuajtja e një nëne ukrainase sot në Kharkiv është e njëjta me vuajtjen e një nëne kosovare në Meja apo Reçak në vitin 1999.

Dhimbja bëhet më fisnike dhe më shëruese kur ajo e njeh dhe e respekton dhimbjen e Tjetrit, e jo kur e përdor atë si monedhë kusurimi në tavolinat e diplomacisë.

Zelenski si figurë tragjike dhe paradoksi i parimeve universale

Volodymyr Zelensky është pa dyshim një figurë komplekse e historisë moderne. Nga një aktor komedie, ai u ngrit në lartësinë e një udhëheqësi lufte që frymëzoi kombin e tij. Ai mbron me të drejtë të jashtëzakonshme parimin e sovranitetit dhe integritetit territorial të Ukrainës.

Por këtu shpërthen paradoksi filozofik: Pse parimi i sovranitetit dhe i vetëvendosjes duhet të jetë një i drejtë e shenjtë universale kur flitet për Ukrainën, por duhet relativizuar apo mohuar kur flitet për Kosovën?

Natyrisht, rastet kanë dallimet e tyre historike e juridike, dhe Kosova vetë e ka bërë të qartë se pavarësia e saj erdhi si pasojë e shpërbërjes së Jugosllavisë dhe genocidit serb, e jo si precedent për agresionet ekspansioniste të Rusisë. Por në rrafshin e parimeve morale, unikaliteti i lirisë nuk mund të matet me dy standarde. Liria është ose universale, ose bëhet një mjet oportunist.

A nuk do të kishte mjaftuar thjesht heshtja? Arti i mos-thënies në diplomaci

Pyetja më e fuqishme dhe më e thjeshtë që mbetet në ajër është kjo: A nuk do të kishte mjaftuar heshtja?

Zelensky nuk kishte asnjë detyrim të njihte Kosovën gjatë qëndrimit në Beograd. Nuk i kërkonte të ndryshonte politikën e jashtme ukrainase brenda ditës.

Ai mund të përdorte formulën klasike diplomatike: ‘Sot jemi këtu për të diskutuar për bashkëpunimin dypalësh dhe sfidat e paqes në Evropë, ndërsa çështjet e tjera i përkasin kornizave të tjera.’

Dhe me aq gjithçka do të mbyllej pa lënë asnjë shije të hidhur. Diplomacia e madhe nuk konsiston vetëm në të diturit se çfarë të thuash, por në zotërimin e artit të madh se çfarë TË MOS thuash. Heshtja taktiquese në atë moment do të ishte shenja më e lartë e respektit dhe e mençurisë.

Bilanci i dëmit: Çfarë fitoi dhe çfarë humbi politika ukrainase?

Nëse bëjmë një bilanc të ftohtë: Zelensky fitoi ndoshta një buzëqeshje diplomatike në Beograd dhe një hapësirë të vogël taktike me Serbinë.

Por ai humbi një pjesë të çmuar të kapitalit moral tek shqiptarët në Ballkan, një popull që e ka parë Ukrainën me syrin e vëllait në vuajtje.

Ai shpenzoi pa nevojë besimin e atyre që nuk heshtën kur Ukraina kishte nevojë për zë. Dhe në politikën ndërkombëtare, besimi është një nga resurset më të vështira për t’u rindërtuar pasi të ketë çarje.

Kosova dhe dinjiteti i solidaritetit: Mbështetje pa kushtëzime tregtare

Nga ana tjetër, Kosova duhet të ruajë lartësinë e saj etike.

Kosova nuk e ka mbështetur Ukrainën si një pazar gjeopolitik me shpresën e një shpërblimi të menjëhershëm njohjeje.

Solidariteti kosovar lindi nga parimet e lirisë. Dhe ky solidaritet duhet të vazhdojë për popullin ukrainas, sepse kauza e mbrojtjes së shtëpisë nga pushtuesi është e drejtë.

Por kjo nuk do të thotë se Kosova duhet të heshtë përballë gabimeve politike të udhëheqësve ukrainas. Të kritikosh një president nuk do të thotë të braktisësh një popull.

Epilogu: Urat që nuk duhen djegur dhe mesazhi për të ardhmen

Në fund të kësaj sprove filozofike e politike, mesazhi është i kthjellët: Kur lufta e sotme të përfundojë, e ajo do të përfundojë një ditë, armët do të heshtin, rrënojat do të rindërtohen dhe historia do të bëjë bilancin e saj përfundimtar.

Atëherë nuk do të pyetet vetëm se kush kishte më shumë armë apo kush bëri më shumë deklarata diplomatike, por kush diti të ruajë dinjitetin dhe mirënjohjen ndaj miqve të vërtetë.

Për çfarë t’u desh ty, Zelenski, ajo deklaratë në Beograd? Ajo nuk ndryshoi asnjë milimetër në hartë, por uli një hije të panevojshme mbi një miqësi të pashkruar mes dy popujve që kanë njohur ferrin e luftës. Në diplomaci e në jetë, fjala më e mirë është shpesh ajo që lihet në heshtje, për hir të kujtesës, për hir të etikes dhe për hir të dinjitetit të lirisë.

2026/QendraPress/