Epoka e pushteteve të zbrazëta : A po shkatrrohen popujt nga kastat politike të shekullit të ri?.- Shkruan:-Gëzim AJGERAJ,shkrimtar me famë botërore dhe analistë politikë.

(Në një reflektim mbi krizën e përfaqësimit, etjen për pushtet dhe rrëshqitjen e shteteve drejt humbjes së identitetit dhe përgjegjësisë kolektive)

Në çdo epokë historike, pushteti ka qenë një pasqyrë e shpirtit njerëzor: herë i ndritur nga ideali i drejtësisë, herë i errësuar nga lakmia dhe frika.

Por epoka jonë duket se ka hyrë në një fazë të veçantë,  një epokë ku pushteti nuk është më as tirani e hapur, as idealizëm i pastër, por një boshllëk i maskuar me forma, një teatër ku rolet luhen pa besim dhe ku fjala “përfaqësim” ka humbur përmbajtjen e saj.

Kjo është epoka e pushteteve të zbrazëta.

Në pamje të parë, gjithçka duket në rregull: zgjedhje mbahen, institucione funksionojnë, liderët flasin në emër të popujve.

Por nën këtë sipërfaqe, një krizë e thellë po zgjerohet,  një krizë që nuk është thjesht politike, por edhe  ekzistenciale.

Çfarë do të thotë të përfaqësosh? Çfarë do të thotë të udhëheqësh? Dhe mbi të gjitha, çfarë do të thotë të jesh popull?

Siç shkruante Niçe: “Ai që lufton me përbindësha duhet të ketë kujdes që të mos bëhet vetë përbindësh.”

Në luftën për pushtet, kastat politike të shekullit të ri duket se nuk kanë vetëm rrezikun të shndërrohen në përbindësha, por edhe në hijet e tyre, në forma pa substancë, në autoritete pa autoritet moral.

Kriza e përfaqësimit: kur zëri bëhet jehonë

Përfaqësimi është themeli i çdo rendi demokratik. Ai presupozon një marrëdhënie të gjallë midis popullit dhe përfaqësuesit, një lidhje që ushqehet nga besimi, përgjegjësia dhe dialogu.

Por në epokën tonë, kjo marrëdhënie duket se është shndërruar në një simulim apo aktrim.

Filozofi francez Jean Baudrillard do ta quante këtë një “simulim”,  një realitet që imiton vetveten, por që nuk ka më lidhje me origjinën.

 Politikanët flasin në emër të popullit, por shpesh pa e dëgjuar atë; ata krijojnë imazhe të përfaqësimit që nuk përfaqësojnë më asgjë përveç vetes.

Në këtë kuptim, kriza e përfaqësimit nuk është vetëm dështim institucional, por një shkëputje ekzistenciale. Populli nuk e sheh më veten në pasqyrën e pushtetit. Ai bëhet spektator i vetvetes dhe interesave personale.

Siç thoshte Rousseau: “Sovraniteti nuk mund të përfaqësohet, për të njëjtën arsye që nuk mund të tjetërsohet.”

Dhe megjithatë, në kohën tonë, sovraniteti duket se është jo vetëm i përfaqësuar keq, por i zbrazur nga kuptimi i tij.

Etja për pushtet – një metafizikë e mungesës

Pse kërkohet pushteti?

Në një nivel sipërfaqësor, përgjigjja është e thjeshtë: për ndikim, për kontroll, për dominim.

Por në një nivel më të thellë, pushteti është shpesh një përgjigje ndaj një mungese, një boshllëk i brendshëm që kërkon të mbushet me autoritet të jashtëm. Kot!

Hannah Arendt bënte një dallim të rëndësishëm midis pushtetit dhe dhunës: pushteti lind nga bashkëpunimi, ndërsa dhuna nga dështimi i tij.

Në epokën tonë, kur bashkëpunimi zëvendësohet nga manipulimi dhe konsensusi nga propagandat, pushteti rrëshqet drejt formave të fshehta të dhunës,  jo gjithmonë fizike, por simbolike dhe psikologjike, duke e maskuar me propagandë!

Kasta politike e shekullit të ri nuk është domosdoshmërisht tiranike në kuptimin klasik.

Ajo është më shpesh teknokratike, burokratike, e shkëputur nga realiteti i jetuar.

Por pikërisht kjo e bën atë më të rrezikshme: ajo nuk shtyp me forcë, por me indiferencë.

E keqja më e madhe në botë, shkruante Arendt, “nuk bëhet nga njerëz të këqij, por nga njerëz që nuk mendojnë.”

Dhe ndoshta tragjedia e kohës sonë është se pushteti është marrë nga ata që nuk mendojnë thellë për pasojat e veprimeve të tyre.

Shteti në rrëshqitje nga identiteti në fragmentim

Shteti modern është ndërtuar mbi ide të mëdha: sovraniteti, ligji, identiteti kombëtar.

Por në epokën e globalizimit dhe të kapitalit pa kufij, këto ide po shpërbëhen, e po gllabërohen nga të mëdhenjtë

Identiteti nuk është më një rrënjë, por një rrjet i paqëndrueshëm.

Shteti nuk është më një trup i gjallë, por një mekanizëm administrativ.

Dhe populli nuk është më një bashkësi, por një agregat individësh të fragmentuar.

Martin Heidegger paralajmëronte për rrezikun e “harresës së qenies”, një gjendje ku njeriu humbet lidhjen me thelbin e ekzistencës së tij.

Në një mënyrë analoge, shtetet moderne po vuajnë nga një harresë e identitetit, ato funksionojnë, por nuk dinë më pse ekzistojnë.

Ky boshllëk krijon një terren të përshtatshëm për manipulim.

Kur identiteti është i dobët, ai mund të formësohet lehtësisht nga narrativat e pushtetit.

Dhe kështu, shteti bëhet jo një shprehje e popullit, por një instrument mbi të.

Përgjegjësia kolektive: një virtyt i humbur

Në një botë të dominuar nga individualizmi, përgjegjësia kolektive duket si një relike e së kaluarës.

Por pa të, çdo shoqëri është e destinuar të shpërbëhet.

Filozofi ekzistencialist Sartre deklaronte, e thot: “Njeriu është i dënuar të jetë i lirë.”

Por kjo liri nuk është vetëm privilegj, ajo është barrë. Ajo kërkon përgjegjësi, jo vetëm për veten, por për të tjerët.

Në mungesë të kësaj përgjegjësie, pushteti mbetet i pakontrolluar.

Dhe kur populli heq dorë nga roli i tij aktiv, ai bëhet bashkëfajtor në degradimin e sistemit.

Metafora e anijes pa busull

Mund ta imagjinojmë botën tonë si një anije të madhe që lundron në një det të trazuar.

Politikanët janë kapitenët, institucionet janë velat, dhe populli është ekuipazhi.

Por çfarë ndodh kur busulla humbet?

Anija vazhdon të lëvizë, por pa drejtim.

Kapitenët japin urdhra, por pa vizion.

Ekuipazhi punon, por pa kuptim. Dhe kështu, lëvizja bëhet iluzion i progresit.

Kjo është gjendja e shumë shteteve sot, një lëvizje pa orientim, një aktivitet pa qëllim.

Dhe në këtë boshllëk, lind rreziku më i madh,  jo shkatërrimi i menjëhershëm, por erozioni i ngadaltë i kuptimit.

A ka një dalje?

Pyetja mbetet: a po shkatërrohen popujt nga kastat politike të shekullit të ri?

Përgjigjja nuk është e thjeshtë. Sepse shkatërrimi nuk vjen vetëm nga lart, por edhe nga poshtë,  nga indiferenca, nga apatia, nga mungesa e angazhimit.

Por çdo krizë është edhe një mundësi.

Një mundësi për të rimenduar pushtetin, për të rivendosur lidhjen midis përfaqësuesit dhe popullit, për të rikthyer kuptimin në politikë.

Siç shkruante Camy: “Në mes të dimrit, zbulova se brenda meje kishte një verë të pathyeshme.”

 Ndoshta edhe në këtë epokë të pushteteve të zbrazëta, ekziston ende mundësia për një rilindje,  por vetëm nëse guxojmë të mendojmë, të veprojmë dhe të marrim përgjegjësi.

Sepse në fund, pushteti nuk është vetëm i atyre që sundojnë, por edhe i atyre që lejojnë të sundohen.

          2026/QendraPress/