GURËT E THEMELEVE TË KOMBIT SHQIPTAR –Shkruan: Nexhbedin BASHA,poet e gazetar.

 Kur një popull vendosi të mos shuhet – Ka një pyetje që nuk më lë të qetë: pse ne, si komb, jemi ende të ndarë e të copëtuar, kur historia jonë flet për një trung të përbashkët? A është kjo thjesht një padrejtësi e së shkuarës, apo një realitet që vazhdon sepse nuk e kemi përballur sa duhet? Kjo temë nuk lindi rastësisht. Ajo lindi nga nevoja për të mos heshtur. Sepse heshtja nuk e shëron historinë, por e zgjat atë. Dhe një komb nuk dobësohet vetëm nga ata që e kanë ndarë, por edhe nga harresa që e gërryen nga brenda. Nuk pretendoj se këto radhë mund të ndryshojnë historinë. Por besoj se mund të na bëjnë ta shohim atë më qartë. Të dimë kush ishim, nga vijmë dhe ku po shkojmë. Sepse pa këtë vetëdije, çdo diskutim për të ardhmen mbetet i cunguar. Sepse kur njohim veten, dimë si të qëndrojmë për kombin. Dhe kur kemi një qëndrim, historia nuk mbetet më plagë, por bëhet rrugë. A është drejtësia historike një kujtesë e vonuar, apo një plagë që ende flet? Historia e shqiptarëve nuk është thjesht një varg datash. Është frymë. Është qëndresë. Është kujtesë që nuk pranon të shuhet. Kur vendosej fati ynë pa ne Në Kongresin e Berlinit (1878), kufijtë vizatoheshin me laps dhe popujt ktheheshin në harta pa zë. Në tryezën e Otto von Bismarck, fuqitë e mëdha gatuan një diplomaci të ftohtë, ku trojet ndaheshin si copa harte. Dhe jashtë atyre sallave, një popull mbetej pa përfaqësim, por jo pa qëndresë. Më 10 qershor 1878, në Lidhjen e Prizrenit, shqiptarët nuk u mblodhën për të bërë histori, por për të mos lejuar zhdukjen e saj. Abdyl Frashëri dhe bashkëkohësit e tij e kthyen heshtjen në vendosmëri: një komb që nuk mbron veten, rrezikon të mos ekzistojë. Ata folën. Protestuan. Paralajmëruan: “Nëse nuk do të dëgjoheshin me fjalë, do të flisnin me armë…” Dhe kur fjala nuk mjaftonte, ishin gati të flisnin me sakrificë. Kur fjala u bë atdhe Para shtetit, u ngrit gjuha. Para kufirit, u ngrit ndërgjegjja. Në vargjet e Naim Frashëri, në mendimin e Sami Frashëri dhe në thirrjen e Pashko Vasa, Shqipëria u bë frymë dhe identitet. Në Kongresin e Manastirit (1908), gjuha u unifikua si themel i vetëdijes kombëtare. Më pas, në Kongresin e Drejtshkrimit (1972), ajo u konsolidua si standard. Gjuha u bë atdheu që nuk mund të copëtohej. Dita kur u ngrit flamuri Më 28 Nëntor 1912, Ismail Qemali ngriti flamurin në Vlorë. Ai nuk ishte vetëm një akt politik, por ishte një betim. Një popull i shpërndarë, i kërcënuar, i lënë jashtë tavolinave të vendimmarrjes, i tha botës: Ne jemi këtu. Dhe do të mbetemi. Në atë çast, historia u kthye në shpresë. Por në Konferenca e Londrës, vendimet u morën sërish larg zërit shqiptar. Shqipëria u njoh si shtet. Por jo e tëra si hapësirë e saj historike. Një shtet lindi. Një pjesë e kombit mbeti jashtë hartës. Londra – tryeza ku u vizatuan kufijtë Fati i Shqipërisë politike u vendos larg saj. Në Konferencën e Ambasadorëve në Londër (dhjetor 1912 – korrik 1913), fuqitë e mëdha të kohës – Britania e Madhe, Franca, Rusia, Austro-Hungaria, Italia dhe Gjermania; morën vendime vendimtare për ekzistencën e shtetit shqiptar: • 17 dhjetor 1912 – u njoh në parim krijimi i një shteti shqiptar, pas shpalljes së pavarësisë nga Ismail Qemali më 28 nëntor 1912. • 29 korrik 1913 – u caktuan kufijtë dhe statusi i Shqipërisë si principatë, duke lënë jashtë shumë troje shqiptare në Kosovë, Çamëri e vise të tjera. Në atë tryezë diplomatike, Shqipëria u pranua si shtet, por jo si e tërë. Aty u shkrua njëkohësisht lindja dhe cungimi i saj. Kështu, ndërsa gjuha na bashkoi dhe na dha shpirt, politika e kohës na ndau në hartë. Por kombi mbeti i gjallë, sepse ishte ngritur mbi fjalën – dhe fjala, kur bëhet gjuhë e përbashkët, bëhet atdhe. Kur historia u përkul por nuk u thye Pas Luftës së Parë Botërore, Shqipëria ishte sërish në rrezik zhdukjeje. Në Konferencën e Paqes në Paris (1919- 1920), Woodrow Wilson, Presidenti i SHBA-së mbrojti parimin e vetëvendosjes dhe ndaloi copëtimin e saj. Shqipëria mbeti. Më pas, Ahmet Zogu ndërtoi themelet e shtetit modern, ndërsa Enver Hoxha ndërtoi një sistem të mbyllur që solli stabilitet, por edhe izolim. Historia vazhdoi mes ndërtimit dhe kostos së lirisë. 1997 – kur shteti u rrëzua, por jo kombi Viti 1997 tronditi Shqipërinë. Shteti u lëkund. Besimi u thye. Por kombi nuk u shpërbë. Sepse themelet e tij nuk janë vetëm institucionet, por njerëzit dhe qëndresa e tyre. Kosova – nga plagë në shtet Në vitet 1998 – 1999, Kosova u bë simbol i dhimbjes dhe sakrificës, por edhe i një qëndrese që nuk u shua. Në këtë periudhë, Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK) u shndërrua në forcën kryesore të rezistencës për liri, ndërsa figura si Adem Jashari u bënë emblemë e sakrificës kombëtare. Në të njëjtën kohë, udhëheqës si Ibrahim Rugova dhe Hashim Thaçi përfaqësuan rrugë të ndryshme politike drejt të njëjtit synim: lirisë dhe shtetformimit. Ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999, me mbështetjen vendimtare të presidentit amerikan Bill Clinton, ndali dhunën dhe shkatërrimin, duke i hapur rrugë paqes. Më 17 shkurt 2008, me mbështetjen e presidentit George W. Bush dhe aleatëve ndërkombëtarë, Kosova u shpall shtet i pavarur, duke kurorëzuar një rrugëtim të gjatë sakrifice dhe qëndrese. Të mbrojmë gjuhën shqipe nga huazimet e panevojshme Gjuha shqipe është trashëgimi shpirtërore dhe identiteti më i thellë i kombit. Ajo nuk është vetëm mjet komunikimi, por kujtesë historike dhe mënyrë mendimi. Sot ajo përballet me një sfidë të heshtur: huazimet e panevojshme që zëvendësojnë fjalët shqipe pa nevojë. Por gjuha jonë ka brenda saj gjithë pasurinë për të shprehur botën moderne pa humbur shpirtin e saj. Prandaj, mbrojtja e saj është detyrë e përbashkët. Sepse aty ku ruhet gjuha, ruhet kombi. Rruga e një kombi që nuk harrohet Rrugëtimi historik i kombit shqiptar nuk është një vijë e drejtë, por një ngjitje mbi plagë dhe dritë. Në çdo epokë, shqiptarët janë përballur me një të vërtetë të fortë: fati i tyre është vendosur shpesh pa ta, por mbijetesa është shkruar prej tyre. Nga Abdyl Frashëri te Ismail Qemali, nga Woodrow Wilson te Adem Jashari; historia jonë është një zinxhir gurësh themeli që mbajnë ende peshën e kombit. Sot, detyra e brezave është të mos humbasin kujtesën, sepse një komb që nuk e njeh veten, rrezikon të humbasë drejtimin e së ardhmes. Dhe aty ku ruhet gjuha, ruhet kombi; aty ku ruhet kujtesa, nuk shuhet kurrë rruga. Një komb nuk humbet rrugën nga historia, por kur harron kush është dhe nga vjen. Ai duhet të njohë historinë e atyre që e mbrojtën nga shuarja dhe nga fshirja prej hartës, për të kuptuar se liria dhe ekzistenca nuk janë dhuratë, por sakrificë e shkruar me gjak dhe kujtesë. Nexhbedin Basha Tiranë, 14 prill 2026/QendraPress/