MINISTRJA SERBE SNEZHANA PAUNOVIÇ DHE DEKLARATA E SAJË PËR SPASTRIM ETNIK NË KOSOVË, AKT KRIMINAL DHE NJË POLITIKË GJENOCIDIALE NË VAZHDIMËSI-Shkruan; Gëzim Ajgeraj shkrim dhe analistë

Kur filozofi gjerman Karl Jaspers, në rrethanat e pasluftës së Dytë Botërore, shkroi kryeveprën e tij mbi çështjen e fajit (Die Schuldfrage), ai ndau me botën një të vërtetë të tmerrshme: faji nuk është vetëm një akt individual kriminal, por një strukturë metafizike dhe morale që pllakos një shoqëri të tërë kur ajo refuzon të pendohet për krimet e kryera në emër të saj.

Jaspers argumentonte se pranimi i fajit është i vetmi ilaç shpirtëror që mund ta shpëtojë një komb nga rënia në barbarinë e përsëritur.

Megjithatë, kur hedhim vështrimin kah politika shtetërore e Serbisë ndaj popullit shqiptar dhe shtetit të Kosovës, vërejmë se kjo shoqëri politike nuk ka kaluar asnjëherë nëpër filtrin e katarsisit moral.

Përkundrazi, ajo lëngon nga një patologji e thellë historike, një fobi dhe sëmundje kolektive që ushqehet nga obsesioni i zhdukjes, dëbimit dhe spastrimit etnik të shqiptarëve.

Shpërfaqja më e fundit dhe më brutale e kësaj sëmundjeje erdhi përmes deklaratës së ministres serbe të Shtetit dhe Vetëqeverisjes Lokale, Snežana Paunović, e cila deklaroi hapur: “Po të isha unë Slobodan Milošević, do ta kisha spastruar etnikisht Kosovën në vitin 1998… do t’i ktheja në shtetin e tyre amë, Shqipëri”.

Kjo deklaratë nuk është thjesht një lapsus individual apo një shpërthim emocional izoluar; ajo është demaskimi i plotë i një politike gjenocidiale në vazhdimësi, një trashëgimi e pandryshuar ideologjike që buron nga projektet famëkeqe të Garashaninit, Çubriloviqit e Andriqit, dhe që sot gjen strehë të ngrohtë në kabinetet qeveritare të Beogradit të shekullit të njëzet e njëtë.

Për të kuptuar këtë patologji politike, duhet t’i drejtohemi filozofisë së Hannah Arendt mbi “banalitetin e së keqes“.

Arendt shpjegonte se si krimet më të tmerrshme njerëzore nuk kryhen domosdoshmërisht nga përbindësha me brirë, por nga burokratë të thjeshtë, ministra e zyrtarë, të cilët e kanë humbur plotësisht aftësinë për të menduar nga këndvështrimi i tjetrit, duke e parë tjetrin thjesht si një “problem demografik” që duhet zhdukur ose dëbuar.

Kur Paunović tenton ta justifikojë deklaratën e saj kriminale duke thënë se nuk e kishte fjalën për “likuidim fizik”, por për “kthim në shtetin amë”, ajo përdor pikërisht atë gjuhë eufemistike që nazistët përdornin për “zgjidhjen përfundimtare të çështjes çifute” përpara se të fillonin dhomat e gazit.

Çdo spastrim etnik, qoftë përmes dhunës fizike apo përmes dëbimit sistematik të detyruar, sipas Statutit të Romës të Gjykatës Penale Ndërkombëtare (Neni 7, paragrafi 1, pika d), përbën një krim kundër njerëzimit.

Ky synim për të ndryshuar me dhunë strukturën demografike të një territori, duke dëbuar një popullsi autoktone nga shtëpitë e veta shekullore, është vetë përkufizimi i gjenocidit si koncept sociologjik dhe juridik, ashtu siç u formulua nga Raphael Lemkin në vitin 1944.

Lemkin theksonte se gjenocidi nuk nënkupton vetëm shkatërrimin fizik të një kombi, por edhe shkatërrimin e bazave thelbësore të jetës së një grupi kombëtar, me qëllim asgjësimin e pranisë së tyre në një hapësirë të caktuar gjeografike.

Kjo fobi serbe ndaj shqiptarëve ka marrë trajtën e një sëmundjeje neurotike në kuptimin psikoanalitik.

Psikanalisti Frantz Fanon, në studimet e tij mbi efektet e kolonializmit dhe racizmit, shpjegonte se agresori shpesh projekton te viktima frikërat dhe urrejtjen e tij të brendshme.

Politika serbe ka ndërtuar një mitologji ku shqiptari vizatohet si “tjetri i rrezikshëm”, si një trup i huaj që kërcënon “tokën e shenjtë”.

Kjo neurozë kolektive i lejon elitës politike në Beograd të sillet si viktimë edhe kur është duke kryer ose duke bërë thirrje për agresion.

Deklarata e Paunoviç-it, e cila mban edhe postin e nënkryetares së Partisë Socialiste të Serbisë (SPS), të njëjtës parti që udhëhiqej nga kasapi i Ballkanit, Slobodan Miloševiç, dëshmon se kjo parti dhe kjo elitë nuk kanë bërë asnjë hap para nga viti 1998.

Reagimi i menjëhershëm i kreut të kësaj partie, Ivica Daçiç, i cili e mori në mbrojtje ministren duke akuzuar ata që e kritikojnë për “heshtje ndaj spastrimit të serbëve”, është dëshmia klasike e kësaj strategjie manipuluese të viktimizimit.

Kjo është ajo që filozofi Jean-Paul Sartre do ta quante “besimi i keq” (mauvaise foi), një vetëgënjim i qëllimshëm ku subjekti gënjen veten dhe të tjerët për të shmangur përgjegjësinë morale.

Në rrafshin e së drejtës ndërkombëtare, deklaratat e tilla publike të zyrtarëve të lartë shtetërorë nuk janë thjesht opinione të lira. E drejta ndërkombëtare zakonore dhe Konventa mbi Parandalimin dhe Ndëshkimin e Krimit të Gjenocidit (1948), specifikisht Neni III, pika (c), sanksionon se “nxitja e drejtpërdrejtë dhe publike për të kryer gjenocid” është një krim i ndëshkueshëm ndërkombëtarisht.

Kur një ministre në detyrë e një shteti sovran shpreh keqardhje që një spastrim etnik nuk u realizua plotësisht në të kaluarën, ajo jo vetëm që glorifikon krimet e luftës, por haptazi legjitimon dhe nxit të njëjtën mendësi për të ardhmen.

Ky është një kërcënim i drejtpërdrejtë për paqen dhe sigurinë rajonale, parime këto që mbrohen nga Karta e Kombeve të Bashkuara (Neni 2, paragrafi 4).

Një retorikë e tillë destabilizuese bie ndesh me të gjitha normat ndërkombëtare të fqinjësisë së mirë dhe marrëveshjet e arritura në kuadër të dialogut të ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian për normalizimin e marrëdhënieve mes Kosovës dhe Serbisë.

Shteti i Kosovës, si një subjekt sovran dhe i pavarur i së drejtës ndërkombëtare, ka jo vetëm të drejtën, por detyrimin kushtetues dhe moral që të mbrojë dinjitetin e qytetarëve të tij dhe pacenueshmërinë e kufijve të vet nga këto rreziqe ideologjike. Vendimi i marrë nga institucionet e Kosovës për ta shpallur ministren Snežana Paunović persona non grata (person të padëshirueshëm) dhe për t’i ndaluar asaj përgjithmonë hyrjen dhe tranzitin në territorin e Republikës së Kosovës është një akt legjitim, i mbështetur plotësisht në praktikën diplomatike ndërkombëtare dhe në parimin e sovranitetit shtetëror.

Ky veprim dërgon një mesazh të qartë: Kosova nuk është më një territor pa zot ku mund të projektohen fantazi gjenocidiale pa pasur asnjë pasojë juridike apo politike.

Siç u shpreh me të drejtë në reagimin e tij Andin Hoti, djali i veprimtarit të zhdukur Ukshin Hoti: “Milošević përfundoi si kriminel lufte… kjo ideologji solli vetëm masakrat dhe turpin historik”.

Ky reagim dëshmon plagën e hapur të shoqërisë kosovare, e cila ende kërkon drejtësi për mijëra të pagjetur dhe viktima të dhunës sistematike shtetërore serbe.

Megjithatë, a mjafton vetëm shpallja non grata e një ministreje të vetme?

Përgjigjja e prerë është: Jo. E gjithë kasta politike serbe që ka marrë pjesë aktive në aparatin shtetëror të dhunës gjatë viteve ’90, ose që vazhdon të propagandojë të njëjtat ide shoviniste dhe revizioniste historike, duhet të përballet me sanksione të ngjashme sistematike.

Kur politikanë si Aleksandar Vulin, Ivica Dačić dhe të tjerë të rrethit të ngushtë të pushtetit në Beograd vizitojnë apo tentojnë të hyjnë në Kosovë duke përdorur gjuhë urrejtjeje, duke mohuar masakrën e Reçakut, apo duke kërcënuar sovranitetin e shtetit, ata po kryejnë një agresion hibrid.

Shteti i Kosovës duhet të hartojë një strategji kombëtare dhe një kornizë ligjitore të qartë për sanksionimin e të gjithë zyrtarëve të huaj që cenojnë rendin kushtetues dhe fyejnë viktimat e luftës.

Ky “Regjistër i Zi” i zyrtarëve të sanksionuar duhet të jetë i koordinuar ngushtë me aleatët ndërkombëtarë; Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimin Evropian – në mënyrë që këta individë të izolohen jo vetëm brenda kufijve të Kosovës, por në mbarë botën demokratike.

Për më tepër, diplomacia e Kosovës duhet të kalojë në një fazë shumë më ofensive. Çdo deklaratë e tillë gjenocidiale, si kjo e Paunović-it, duhet të dokumentohet zyrtarisht dhe t’u dërgohet si notë proteste të gjitha kancelarive kryesore botërore, Departamentit të Shtetit të SHBA-së, Shërbimit të Jashtëm të BE-së (EEAS) dhe organizatave për të drejtat e njeriut.

Heshtja e komunitetit ndërkombëtar, apo reagimet e tyre të vakëta diplomatike, shpesh interpretohen nga Beogradi si një leje e heshtur për të vazhduar me të njëjtën retorikë.

Siç thoshte shkrimtari dhe i mbijetuari i Holokaustit, Elie Wiesel: “Heshtja inkurajon xhelatin, jo viktimën”.

Kosova nuk mund të lejojë që bota të harrojë se çfarë ndodhi në vitet 1998-1999, sidomos kur vetë ministrat e qeverisë serbe pranojnë hapur se pengesa e tyre e vetme ishte që nuk e përfunduan dot “punën” e spastrimit etnik.

Një hap tjetër jetik që shteti i Kosovës duhet të ndërmarrë është forcimi i legjislacionit të brendshëm kundër mohimit të gjenocidit dhe krimeve të luftës. Kuvendi i Kosovës duhet të miratojë një ligj të rreptë që dënon çdo person, vendor apo të huaj, që mohon krimet e kryera në Kosovë ose që bën thirrje për spastrim etnik në territorin e saj.

Kjo do të krijonte një bazë të fuqishme ligjore për ndjekjen penale të këtyre individëve në momentin që ata shkelin në kufijtë e Kosovës, duke kaluar nga masa administrative e shpalljes non grata në masa të drejtpërdrejta të arrestit dhe ndjekjes penale.

Kjo do të tregonte seriozitetin e një shteti ligjor që nuk negocion me sigurinë dhe dinjitetin e popullit të vet.

Në fund të këtij reflektimi filozofik dhe juridik, duhet të kujtojmë thënien e famshme të filozofit spanjoll George Santayana: “Ata që nuk mund ta kujtojnë të kaluarën janë të dënuar ta përsëritin atë”.

Fobia serbe ndaj shqiptarëve është një sëmundje kronike e cila mund të kurohet vetëm përmes përballjes së sinqertë të Serbisë me të kaluarën e saj kriminale.

Për sa kohë që kjo përballje mungon, dhe për sa kohë që zyrtarë si Snežana Paunović guxojnë të shprehin nostalgji për spastrimet etnike, Kosova duhet të qëndrojë si një kështjellë e pathyeshme e sovranitetit dhe ligjshmërisë.

Shpallja e tyre non grata nuk është thjesht një akt politik; është një akt vetëmbrojtjeje ekzistenciale, një dëshmi se populli i Kosovës nuk do të lejojë kurrë më që fati i tij të shkruhet nga ata që mbjellin urrejtje, gjak dhe dëbim.

Drejtësia dhe e vërteta janë armët më të fuqishme të Kosovës në këtë betejë të vazhdueshme për liri dhe dinjitet njerëzor.

2026