SHARLATANËT MBI FARËN E NJË POPULLI-Shkruan;-Gëzim AJGERAJ,shkrimtar dhe analistë letrarë e politikë.

Ka një moment në historinë e çdo populli kur pyetja nuk është më se kush e sundon, por pse vazhdon të pranojë të sundohet në mënyrë të tillë. Ky është momenti kur politika nuk është më thjesht administrim i pushtetit, por pasqyrë e një krize më të thellë, krizë e vetëdijes kolektive.

Siç paralajmëronte Jean-Jacques Rousseau: “Njeriu lind i lirë, por kudo është në zinxhirë.”

Në hapësirën shqiptare, si në Kosovë ashtu edhe në Shqipëri, kjo pyetje merr një ngarkesë të veçantë: si është e mundur që mbi një popull me histori sakrifice, rezistence dhe aspirate për liri, të mbijnë dhe të lulëzojnë sharlatanët?

Fara e një populli nuk është thjesht biologjike; ajo është shpirtërore, kulturore dhe historike. Ajo përbëhet nga kujtesa, nga vuajtja e përbashkët, nga idealet që mbahen gjallë brez pas brezi.

Por çdo farë, sado e pastër të jetë, mund të infektohet nëse toka ku mbillet është e paushqyer, e papërkujdesur ose e manipuluar.

Friedrich Niçe shkruante: “Ai që lufton me përbindësha duhet të ketë kujdes të mos bëhet vetë përbindësh.”

Në këtë kuptim, edhe një popull që ka luftuar padrejtësinë mund të bjerë në kurthin e riprodhimit të saj.

Sharlatani politik nuk është thjesht një individ i paaftë; ai është një fenomen. Ai lind aty ku e vërteta relativizohet, ku morali bëhet i negociueshëm dhe ku kujtesa historike zëvendësohet me narrativë të përkohshme.

Hannah Arendt vërente se: “Gënjeshtra e organizuar është bërë pjesë e politikës moderne.”

Në këtë kuptim, sharlatani nuk është aksident, është simptomë. Ai është produkt i një shoqërie që ka humbur busullën e saj etike dhe që shpesh e ngatërron retorikën me përmbajtjen, zhurmën me vizionin, dhe premtimin me përgjegjësinë.

Në Kosovë, një shtet i ndërtuar mbi sakrificë, shpresa për një politikë të pastër ishte e natyrshme.

Por idealizmi u përball me realitetin e pushtetit. Siç thoshte Niccolò Machiavelli: “Njerëzit gjykojnë më shumë me sy sesa me duar; sepse të gjithë mund të shohin, por pak mund të prekin.”

Sharlatanët e kuptuan këtë thellë, ata ndërtuan imazhe, jo përmbajtje; retorikë, jo substancë.

Në Shqipëri, tranzicioni nga totalitarizmi në pluralizëm nuk solli automatikisht emancipim etik. Përkundrazi, shpesh krijoi një terren ku maskat u bënë më të sofistikuara.

Michel Foucault do ta quante këtë një transformim të pushtetit, jo zhdukje të tij: “Pushteti nuk zhduket, ai thjesht ndryshon formë.”

Sharlatani modern nuk ka nevojë të jetë brutal; ai mjafton të kontrollojë narrativën.

Por pse i pranon populli këta sharlatanë? Kjo është pyetja më e dhimbshme. Sepse përgjigjja gjendet edhe tek vetë populli.

Siç thoshte Alexis de Tocqueville: “Çdo popull ka qeverinë që meriton.” Një popull i lodhur nga zhgënjimet fillon të ulë pritshmëritë e tij. Ai kalon nga kërkesa për drejtësi në kërkesë për stabilitet.

Në këtë moment, sharlatani gjen terrenin e tij më pjellor.

Nga këndi filozofik, kjo situatë lidhet me nihilizmin.

Niçe paralajmëronte se kur vlerat humbasin kuptimin e tyre, njeriu mbetet pa orientim. Në një shoqëri të tillë, e mira dhe e keqja nuk zhduken, por bëhen të parëndësishme.

Immanuel Kant theksonte: “Vepro në mënyrë që maksima e veprimit tënd të mund të bëhet ligj universal.” Por kur ky parim zëvendësohet nga interesi personal, shoqëria rrëshqet drejt krizës morale.

Një tjetër dimension është kujtesa historike. George Santayana shkruante: “Ata që nuk e kujtojnë të kaluarën janë të dënuar ta përsërisin atë.”

Kur historia reduktohet në simbole boshe, ajo humbet fuqinë e saj edukative. Sharlatani nuk e mohon historinë, ai e përdor atë. Ai e deformon dhe e përshtat sipas interesit të tij.

Megjithatë, nuk duhet rënë në fatalizëm. Ekziston gjithmonë mundësia e rigjenerimit.

Albert Camy, shkruante: “Në mes të dimrit, zbulova se brenda meje kishte një verë të pamposhtur.” Kjo “verë” është vetëdija qytetare.

Kur individi refuzon mashtrimin dhe kërkon llogari, atëherë fillon ndryshimi i vërtetë.

Pyetja nuk është më si t’i largojmë sharlatanët, por si të krijojmë një shoqëri ku ata nuk mund të lulëzojnë.

Kjo kërkon një transformim të thellë etik. Aristoteli theksonte se: “Shteti ekziston jo vetëm për të jetuar, por për të jetuar mirë.” Dhe “të jetosh mirë” nënkupton drejtësi, virtyt dhe përgjegjësi.

Në fund, sharlatanët janë kalimtarë. Ata nuk mund të përcaktojnë përfundimisht fatin e një populli.

Siç thoshte Hegel: “Historia është përparimi i vetëdijes për lirinë.” Nëse kjo është e vërtetë, atëherë çdo krizë është edhe një mundësi për ndërgjegjësim.

Tema e jonë; “Sharlatanët mbi farën e një populli” nuk është vetëm një përshkrim; është një paralajmërim. Sepse fara mund të mbijetojë, por nëse nuk kultivohet me kujdes, ajo jep fryte të shtrembëruara.

Përgjegjësia nuk është vetëm e atyre që sundojnë, por e të gjithëve.

Nëse ka shpresë, ajo qëndron në rikthimin e dinjitetit. Siç thoshte Sokrati: “Një jetë e pashqyrtuar nuk ia vlen të jetohet.”Një popull që reflekton mbi vetveten nuk mund të manipulohet lehtë.

Dhe ndoshta, pikërisht në këtë reflektim, qëndron mundësia për të pastruar tokën dhe për të lejuar që fara e vërtetë e popullit të mbijë sërish, e pastër, e fortë dhe e denjë për të ardhmen.

Sepse në fund, historia nuk është ajo që na ndodh, por ajo që zgjedhim të bëjmë me atë që na ndodh.

2026/QendraPress/